Poprawna i oficjalna forma to „studia doktoranckie”. „Studia doktorskie” są zrozumiałym wariantem używanym w języku potocznym, ale nie były nazwą prawną tego modelu kształcenia. Trzeba też pamiętać, że od 2019 roku nie prowadzi się już rekrutacji na studia doktoranckie. Zastąpiły je szkoły doktorskie.

„Doktoranckie” czy „doktorskie” – która forma jest poprawna?

W polszczyźnie przyjęła się forma „studia doktoranckie”. Taką nazwą posługiwały się przepisy regulujące dawne studia trzeciego stopnia, uczelnie oraz dokumenty urzędowe. Przymiotnik „doktorancki” odnosi się do doktoranta, czyli osoby przygotowującej się do uzyskania stopnia doktora.

Określenie „studia doktorskie” wynika z logicznego skojarzenia z nazwą stopnia naukowego. Skoro studia magisterskie prowadzą do uzyskania tytułu magistra, można uznać, że studia doktorskie powinny prowadzić do doktoratu. Taka forma funkcjonuje w obiegu językowym i jest zrozumiała, ale w oficjalnym użyciu lepiej stosować nazwę „studia doktoranckie”.

Studia doktoranckie a szkoła doktorska – co się zmieniło?

Do roku akademickiego 2018/2019 studia doktoranckie, nazywane również studiami III stopnia, były jednym z modeli przygotowania do uzyskania stopnia doktora. Ich ukończenie samo w sobie nie oznaczało uzyskania doktoratu. Studia miały przygotować do samodzielnej pracy badawczej i stworzyć warunki do napisania rozprawy doktorskiej.

Zmiana nastąpiła wraz z reformą systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Od 1 października 2019 roku szkoły doktorskie zastąpiły studia doktoranckie. Osoby, które wcześniej rozpoczęły kształcenie, mogły dokończyć je na dotychczasowych zasadach, ale uczelnie nie prowadzą już nowych naborów na ten tryb.

Najważniejsze różnice między dawnym a obecnym modelem przedstawia tabela:

Element Studia doktoranckie Szkoła doktorska
Tryb kształcenia Dawne studia III stopnia, wygaszane po reformie Obowiązujący model kształcenia doktorantów
Organizacja Program studiów prowadzony przez uprawnioną jednostkę Program kształcenia oraz indywidualny plan badawczy
Stypendium Zależało od trybu studiów i zasad obowiązujących w danej jednostce System stypendialny obejmuje doktorantów bez stopnia doktora
Nadzór naukowy Możliwy był opiekun naukowy, a następnie promotor Doktorantowi wyznacza się promotora, co do zasady nie później niż w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia kształcenia
Cel Przygotowanie do pracy badawczej i napisania rozprawy Przygotowanie rozprawy doktorskiej oraz rozwój kompetencji badawczych

Szkoła doktorska trwa zwykle od 6 do 8 semestrów. Jej program obejmuje zajęcia oraz indywidualny plan badawczy, który określa między innymi zakres badań i termin złożenia rozprawy. Doktorant przechodzi także ocenę śródokresową. Negatywny wynik może skutkować skreśleniem z listy doktorantów, a pozytywny jest związany z dalszą realizacją kształcenia i wyższym poziomem stypendium.

Co obecnie oznacza szkoła doktorska?

Szkoła doktorska nie jest po prostu nową nazwą dawnych studiów doktoranckich. Zmienił się także sposób organizacji kształcenia. Szkoły prowadzi się co najmniej w dwóch dyscyplinach, co ma sprzyjać współpracy między obszarami nauki i szerszemu podejściu do projektu badawczego. Wyjątki dotyczą niektórych dyscyplin, między innymi artystycznych, związanych z kulturą fizyczną i teologią.

Kształcenie w szkole doktorskiej jest bezpłatne. Doktoranci, którzy nie mają stopnia doktora, są objęci systemem stypendialnym. Konkretne zasady rekrutacji ustala dana uczelnia lub inny uprawniony podmiot, dlatego wymagania mogą się różnić między szkołami.

W praktyce kandydat powinien szukać informacji o naborze pod hasłem „szkoła doktorska”, a nie „studia doktoranckie”. Rekrutacja ma charakter konkursowy, a jej kryteria powinny być wcześniej ogłoszone przez jednostkę prowadzącą kształcenie.

Obecny model wyróżniają także następujące cechy:

  • Bezpłatne kształcenie – za udział w szkole doktorskiej nie pobiera się opłat za studia.
  • Interdyscyplinarność – szkoła co do zasady obejmuje co najmniej dwie dyscypliny naukowe.
  • Indywidualny plan badawczy – dokument porządkuje pracę nad projektem i rozprawą doktorską.
  • Ocena śródokresowa – komisja sprawdza postępy doktoranta w trakcie kształcenia.

Jak używać tych określeń?

W rozmowie lub starszych materiałach można spotkać oba sformułowania: „studia doktoranckie” i „studia doktorskie”. Gdy chodzi o historyczny model kształcenia, najprecyzyjniej napisać „studia doktoranckie” albo „studia III stopnia”. Gdy mowa o obecnym systemie, właściwe określenie to „szkoła doktorska”.

  • Studia doktoranckie – poprawna nazwa dawnego modelu kształcenia.
  • Studia doktorskie – forma spotykana potocznie, zrozumiała, lecz mniej właściwa w kontekście oficjalnym.
  • Szkoła doktorska – obowiązująca nazwa współczesnego modelu kształcenia doktorantów.
  • Doktorat – stopień naukowy uzyskiwany po spełnieniu wymagań i obronie rozprawy, a nie automatycznie po ukończeniu kształcenia.

Najkrócej: „studia doktoranckie” to poprawne określenie historyczne, natomiast obecnie kandydaci rekrutują się do szkół doktorskich.