Pokolenie iGen to osoby dorastające w stałym kontakcie z internetem, mediami społecznościowymi i urządzeniami mobilnymi. Najczęściej przyjmuje się, że obejmuje roczniki urodzone mniej więcej w latach 1995–2012, choć granice tej grupy zależą od przyjętej typologii. Cyfrowe środowisko wpływa na sposób budowania relacji, uczenia się i wchodzenia w dorosłość, ale nie pozwala sprowadzić całego pokolenia do problemu ze smartfonem.
Czym jest pokolenie iGen?
Nazwa iGen łączy angielskie internet i generation, a także nawiązuje do urządzeń takich jak iPhone czy iPad. Upowszechniła ją amerykańska psycholożka Jean M. Twenge, opisując młodych ludzi, którzy dorastali już po upowszechnieniu smartfonów i mobilnego internetu.
Określenie iGen bywa używane zamiennie z nazwą pokolenie Z, chociaż nie są to pojęcia całkowicie tożsame. Pokolenie Z ma szersze zastosowanie demograficzne, natomiast iGen mocniej akcentuje doświadczenie dorastania w warunkach stałego dostępu do sieci. W polskich opracowaniach granice między iGen, generacją Z i pokoleniem Alfa często się przesuwają, dlatego daty należy traktować orientacyjnie.
Dla osób z tej grupy internet nie jest dodatkiem do codzienności. Łączy się z nauką, rozrywką, kontaktami społecznymi i zdobywaniem informacji. Granica między światem online i offline staje się mniej wyraźna, choć nie oznacza to, że młodzi rezygnują z relacji bezpośrednich lub aktywności poza ekranem.
- Pokolenie Z – szeroka kategoria demograficzna obejmująca osoby dorastające w okresie cyfrowej transformacji.
- iGen – określenie podkreślające rolę internetu, smartfonów i mediów społecznościowych.
- Pokolenie Alfa – nazwa stosowana wobec młodszych roczników, które od początku życia funkcjonują w silnie cyfrowym środowisku.
- Pokolenie ekranu – potoczne określenie odnoszące się do dużej obecności urządzeń cyfrowych w życiu młodych osób.
Pokolenie iGen – najważniejsze cechy
Badania Jean M. Twenge dotyczą przede wszystkim Stanów Zjednoczonych, więc nie można bezpośrednio przenosić wszystkich wniosków na Polskę. Pokazują jednak kierunki zmian widoczne także w innych społeczeństwach. iGen później podejmuje część tradycyjnych ról dorosłych, ostrożniej podchodzi do ryzyka i przywiązuje dużą wagę do bezpieczeństwa.
| Obszar | Charakterystyczna tendencja | Możliwa konsekwencja |
|---|---|---|
| Dorosłość | Późniejsze podejmowanie pracy, samodzielnego mieszkania i stałych zobowiązań | Dłuższa zależność od rodziny i wolniejsze przechodzenie do dorosłości |
| Relacje | Łączenie kontaktów bezpośrednich z komunikacją online | Łatwiejsze podtrzymywanie wielu znajomości, ale mniej okazji do ćwiczenia rozmowy twarzą w twarz |
| Edukacja | Preferowanie jasnego celu i praktycznego zastosowania wiedzy | Większe oczekiwanie sensu, informacji zwrotnej i aktywnych metod pracy |
| Priorytety | Bezpieczeństwo, stabilność i równowaga między pracą a życiem | Mniejsza skłonność do ryzyka, używek i działań o niepewnym wyniku |
Niektóre z tych cech mogą wyglądać jak brak ambicji, lecz często oznaczają raczej ostrożność wobec niestabilnej przyszłości. Młodzi ludzie dorastają w świecie kryzysów gospodarczych, zmian klimatu, pandemii i szybkich przemian na rynku pracy. Stabilna praca oraz równowaga psychiczna mogą być dla nich ważniejsze niż prestiż czy spektakularny sukces.
Pokolenie iGen jest też bardziej wyczulone na dyskryminację, prawa mniejszości i kwestie klimatyczne. Aktywność społeczna nie zawsze przyjmuje formę trwałego zaangażowania, ale młodzi potrafią szybko reagować na tematy, które uznają za ważne.
[ picture_1 ]
Jak technologia wpływa na psychikę iGen?
Smartfon daje stały dostęp do informacji, kontaktów i rozrywki. Jednocześnie aplikacje są projektowane tak, aby przyciągać uwagę i zachęcać do kolejnych sprawdzeń. Powiadomienia, krótkie materiały i mechanizm polubień tworzą środowisko, w którym przerwanie korzystania z telefonu może wywoływać napięcie.
FOMO oznacza lęk przed tym, że coś ważnego dzieje się bez nas. FOBO, rozwijane jako Fear of Being Offline, odnosi się do niepokoju przed pozostaniem poza strumieniem informacji i kontaktów. Terminy te opisują doświadczenia psychologiczne, ale nie są same w sobie diagnozami klinicznymi.
Mechanizm wpływu technologii można przedstawić w kilku krokach:
- Stała dostępność telefonu zwiększa liczbę bodźców i przerw w skupieniu.
- Częste przełączanie między aplikacjami utrwala nawyk szybkiego poszukiwania nowej informacji.
- Porównywanie własnego życia z wyselekcjonowanymi obrazami innych osób może obniżać samoocenę.
- Mniejsza liczba spokojnych rozmów i aktywności bez ekranu ogranicza okazje do ćwiczenia regulacji emocji oraz empatii.
W debacie publicznej pojawia się teza, że smartfon zmienia rozwój kory przedczołowej. Takie stwierdzenia wymagają ostrożności. Nie ma podstaw, aby na podstawie samego czasu korzystania z urządzenia przewidywać poziom empatii konkretnej osoby. Można natomiast mówić o związku między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych, gorszym snem, mniejszym dobrostanem i większym nasileniem niektórych problemów psychicznych. Związek statystyczny nie przesądza przy tym, co jest przyczyną, a co skutkiem.
Podobnie należy interpretować dane o kryzysie zdrowia psychicznego. Raport „Młode Głowy” wskazuje w Polsce na samotność, niską samoocenę, obniżone poczucie sprawczości oraz doświadczenia samookaleczeń i myśli samobójczych. Nie można jednak przypisać tych zjawisk wyłącznie internetowi. Znaczenie mają także relacje rodzinne, presja szkolna, sytuacja ekonomiczna, przemoc, zaburzenia psychiczne i dostęp do pomocy.
Wyzwania w edukacji i relacjach
Szkoła i uczelnia pracują z osobami, dla których tekst, obraz, film i komunikat interaktywny są równorzędnymi sposobami poznawania świata. Nie oznacza to, że iGen nie potrafi czytać lub się koncentrować. Długie skupienie wymaga jednak częstszego treningu, zwłaszcza gdy codzienne korzystanie z mediów opiera się na krótkich i szybko zmieniających się treściach.
Najczęściej opisywane trudności obejmują:
- Koncentrację – przełączanie między bodźcami może utrudniać pracę z długim tekstem i zadaniem wymagającym cierpliwości.
- Planowanie – natychmiastowa dostępność informacji i rozrywki osłabia nawyk odkładania przyjemności oraz dzielenia pracy na etapy.
- Komunikację bezpośrednią – wiadomość tekstowa daje czas na namysł, podczas gdy rozmowa wymaga szybkiego odczytywania emocji i reakcji drugiej osoby.
- Radzenie sobie z porażką – tak zwani curlingowi rodzice próbują usuwać przeszkody spod nóg dzieci, przez co młodzi mogą mieć mniej okazji do samodzielnego rozwiązywania trudności.
Badania pedagogów z UMK dotyczące studentów podczas pandemii pokazały, że zmiany zachowań zdrowotnych dotyczyły głównie prostych działań adaptacyjnych, takich jak higiena, dystans, kontakt z bliskimi i organizacja codzienności. W badaniu internetowym z kwietnia i maja 2020 roku uzyskano 569 odpowiedzi. Dbałość o dobrostan psychiczny była słabsza niż działania dotyczące zdrowia fizycznego i relacji.
Jak wspierać pokolenie iGen?
Wsparcie nie powinno polegać na stygmatyzowaniu młodych jako „straconych” ani na prostym zakazie technologii. Potrzebne jest uczenie korzystania z niej, rozpoznawania emocji i budowania relacji w obu środowiskach – cyfrowym oraz bezpośrednim.
W edukacji pomaga wyjaśnianie, po co uczniowie mają opanować dany materiał, oraz łączenie wiedzy z realnym zastosowaniem. Praca projektowa, współpraca w grupie i informacja zwrotna mogą wzmacniać poczucie sprawczości. Nie zastępują przy tym nauki czytania, pisania i długiego skupienia. Te umiejętności nadal wymagają systematycznego ćwiczenia.
Znaczenie ma także zachowanie dorosłych. Dziecko obserwuje, czy rodzic podczas rozmowy odkłada telefon, a nauczyciel potrafi prowadzić dialog bez ciągłego zerkania w ekran. Modelowanie zachowań jest skuteczniejsze niż same nakazy. Szkoły i uczelnie powinny tworzyć bezpieczne miejsca, w których można porozmawiać o stresie, samotności i kryzysie psychicznym, a w razie potrzeby szybko uzyskać pomoc specjalisty.
Pokolenie iGen nie jest jednolite. Technologia może pogłębiać izolację, ale może też ułatwiać naukę, podtrzymywanie relacji i mobilizowanie ludzi do działania. O wyniku decydują sposób korzystania z mediów, jakość więzi oraz to, czy młody człowiek ma dostęp do wsparcia i możliwość stopniowego zdobywania samodzielności.
Treści dotyczące zdrowia psychicznego mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji z psychologiem, psychoterapeutą ani lekarzem. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub lokalnym centrum pomocy kryzysowej.
