Przy rekrutacji na studia w Polsce najczęściej bierze się pod uwagę wyniki matury z przedmiotów wskazanych przez uczelnię, poziom egzaminu oraz liczbę miejsc na kierunku. Nie ma jednak jednego systemu obowiązującego wszędzie. Każda uczelnia i kierunek określają własne zasady, a architektura, aktorstwo czy część kierunków sportowych mogą wymagać także egzaminu wstępnego.
Jak działa system punktowy?
Podstawą kwalifikacji na studia pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskie jest zwykle świadectwo dojrzałości. Uczelnia wybiera z matury konkretne przedmioty, a następnie przelicza wyniki na punkty rekrutacyjne. Oceny końcowe ze szkoły średniej najczęściej nie są uwzględniane.
Największe znaczenie mają przedmioty powiązane z kierunkiem. Na farmacji mogą liczyć się biologia i chemia, na kierunkach technicznych matematyka, fizyka lub informatyka, a na prawie historia, wiedza o społeczeństwie albo język polski. Sam wysoki wynik z matury nie wystarczy, jeśli dotyczy przedmiotu nieuwzględnianego w zasadach danego kierunku.
Uczelnie stosują tak zwane wagi punktowe. Wynik z poziomu rozszerzonego może być liczony korzystniej niż wynik z poziomu podstawowego, ale dokładny przelicznik zależy od uchwały rekrutacyjnej. W niektórych systemach wynik z poziomu podstawowego jest mnożony przez 0,5, a z rozszerzonego przez 1. Nie należy jednak przyjmować tego jako uniwersalnej reguły.
| Kierunek lub grupa kierunków | Przykładowe przedmioty | Co może mieć większą wagę? |
|---|---|---|
| Medyczne | Biologia, chemia, matematyka | Wyniki z przedmiotów przyrodniczych, często na poziomie rozszerzonym |
| Techniczne | Matematyka, fizyka, informatyka | Matematyka i przedmiot dodatkowy wskazany przez uczelnię |
| Prawo i humanistyczne | Historia, WOS, język polski | Przedmioty humanistyczne określone w kryteriach kierunku |
| Artystyczne i projektowe | Matura oraz sprawdzian uzdolnień | Wynik egzaminu lub sprawdzianu wstępnego |
Wynik kwalifikacyjny jest następnie porównywany z wynikami innych kandydatów i limitem miejsc. Próg punktowy nie zawsze jest ustalony z góry. Często powstaje dopiero po zakończeniu naboru, ponieważ zależy od liczby kandydatów, ich wyników oraz liczby dostępnych miejsc. Przekroczenie progu z poprzedniego roku nie gwarantuje więc przyjęcia w kolejnym naborze.
Niektóre uczelnie uwzględniają także dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe, maturę IB, maturę EB, starą maturę lub dokument zagraniczny. Sposób przeliczenia takich wyników powinien być opisany w zasadach rekrutacji konkretnego kierunku.
Kiedy sama matura nie wystarczy?
Na części kierunków wynik egzaminu maturalnego jest tylko jednym z elementów kwalifikacji. Kandydat może być zobowiązany do udziału w egzaminie praktycznym, rozmowie kwalifikacyjnej albo sprawdzianie predyspozycji. Dotyczy to w szczególności:
- architektury i kierunków projektowych, gdzie może pojawić się sprawdzian uzdolnień plastycznych;
- aktorstwa i reżyserii, na których przeprowadza się zwykle wieloetapowe egzaminy praktyczne;
- kierunków muzycznych, wymagających sprawdzenia umiejętności wykonawczych;
- kierunków sportowych lub wojskowych, na których mogą obowiązywać testy sprawnościowe, predyspozycji albo dodatkowe badania.
Bardzo dobry wynik matury nie zastępuje takiego egzaminu. Szczegółowe wymagania, liczba etapów i sposób oceniania są opisane w karcie kierunku w systemie rekrutacyjnym uczelni.
Jakie osiągnięcia mogą pomóc?
Niektóre uczelnie przyznają szczególne uprawnienia laureatom i finalistom olimpiad. Laureat może otrzymać maksymalny wynik lub zostać przyjęty bez standardowego postępowania kwalifikacyjnego, natomiast finalista może uzyskać maksymalny wynik z przypisanego przedmiotu. Zakres tych przywilejów zależy od uczelni, kierunku i rodzaju olimpiady.
Uczelnia może również uwzględniać inne osiągnięcia, ale nie jest to powszechna zasada. Przed rejestracją sprawdź, czy regulamin wymienia:
- laureatów i finalistów olimpiad przedmiotowych;
- wysokie lokaty w określonych konkursach;
- certyfikaty językowe lub potwierdzenie znajomości języka wykładowego;
- osiągnięcia artystyczne, sportowe albo udokumentowaną działalność społeczną.
Samo posiadanie osiągnięcia nie zawsze wystarcza. Zwykle trzeba zgłosić je w systemie IRK lub ERK, wskazać właściwą olimpiadę i przedstawić oryginał zaświadczenia podczas składania dokumentów. Liczy się także to, czy dana olimpiada jest uznawana przez wybraną uczelnię.
Jak przebiega rekrutacja w systemie IRK?
Większość uczelni prowadzi nabór przez system Internetowej Rejestracji Kandydatów, czyli IRK, albo podobny system elektroniczny. Kolejne czynności mogą wyglądać następująco:
- Załóż konto w systemie uczelni, korzystając z aktualnych danych osobowych, często z numerem PESEL jako loginem.
- Uzupełnij formularz, wybierz rodzaj matury i wpisz wymagane wyniki.
- Wybierz kierunek lub kierunki, sprawdzając przedmioty kwalifikacyjne oraz ewentualne egzaminy.
- Wnieś opłatę rekrutacyjną za każdy zgłoszony kierunek, jeśli regulamin uczelni jej wymaga.
- Monitoruj konto, ponieważ tam pojawiają się wezwania na egzamin, wyniki i informacje o statusie.
- Jeśli otrzymasz status „zakwalifikowany”, złóż komplet dokumentów w terminie wskazanym przez komisję.
Opłata musi zostać wykonana zgodnie z terminem podanym w systemie. Przy przelewie tradycyjnym księgowanie może potrwać, dlatego nie warto czekać do ostatniego dnia. Wysokość opłaty jest ustalana przez uczelnię, a kierunki z dodatkowym egzaminem mogą mieć inną stawkę.
Status „lista rezerwowa” oznacza oczekiwanie na zwolnienie miejsca. Kandydat może zostać przesunięty wyżej, jeśli osoby z lepszym wynikiem nie złożą dokumentów. Status „zakwalifikowany” nie kończy jeszcze procedury. Brak dokumentów w wyznaczonym terminie może oznaczać rezygnację z miejsca.
Po zakwalifikowaniu uczelnia może wymagać między innymi:
- oryginału lub odpisu świadectwa dojrzałości;
- ankiety osobowej i podpisanych oświadczeń;
- fotografii zgodnej z wymaganiami systemu;
- zaświadczeń potwierdzających szczególne uprawnienia lub osiągnięcia.
Dokładny wykaz dokumentów, terminy i sposób ich dostarczenia zawsze sprawdzaj na stronie wybranej uczelni. Informacje z jednego systemu, na przykład IRK prowadzonego przez konkretną szkołę wyższą, nie muszą obowiązywać w innej instytucji.
Co sprawdzić przed wysłaniem zgłoszenia?
Przed zakończeniem rejestracji sprawdź następujące elementy:
- czy wybrany kierunek i forma studiów są właściwe;
- czy znasz wszystkie wymagane przedmioty maturalne i poziomy egzaminów;
- czy opłata rekrutacyjna została wykonana dla każdego zgłoszenia;
- czy dane osobowe, numer PESEL i wyniki matury są wpisane bez błędów;
- czy znasz termin ogłoszenia wyników i składania dokumentów.
Jeśli masz orzeczenie o niepełnosprawności i kierunek wymaga egzaminu wstępnego, skontaktuj się odpowiednio wcześnie z uczelnianym Biurem ds. Osób z Niepełnosprawnościami. BON może pomóc ustalić adaptację formy egzaminu do indywidualnych potrzeb. Adaptacja nie oznacza zwolnienia z egzaminu, lecz zmianę jego organizacji w celu wyrównania warunków udziału.
Najważniejsza zasada jest prosta: sprawdzaj kartę konkretnego kierunku, a nie tylko ogólne informacje o uczelni. To właśnie tam znajdziesz listę przedmiotów, przeliczniki, wymagania formalne, terminy, opłaty i zasady postępowania w przypadku listy rezerwowej.
